Café Rummens, aan de kerk te Stratum

1878-1929

De geschiedenis van Café Rummens begint als Theodorus van de Wiel op 1 mei 1878 drie woningen koopt met erf, tuin en bouwland in Stratum (Kadaster sectie A, nummers 967,1331,1496,1656,1657). De panden liggen tegenover de Joriskerk. Toen werd deze straat nog Kerkstraat genoemd en later is dat Jorislaan geworden. Theodorus moest voor deze aankoop 3200 gulden betalen. Dit bedrag moest hij financieren door in 1878 een lening op deze panden te nemen van 2500 gulden. Hij kocht de woningen van Theodorus Leijten, welke op het moment van de verkoop zonder beroep was, maar voorheen timmerman van beroep was.
Misschien moeten we de geschiedenis van Café Rummens wel net iets eerder laten beginnen, nl. op het moment dat timmerman Theodorus van de Wiel in 1862 trouwt met Christina Van Alphen. Zij was geboren in Tongelre en herbergierster van beroep. Hier ligt voor Theodorus het begin van zijn loopbaan als herbergier. Timmerman Theodorus geeft in 1867 voor het eerst bij de bevolkingstelling op geen timmerman meer te zijn van beroep maar tapper. Theodorus kocht een café aan de Geldropseweg genaamd “Het Leeuwke”. Dit café zou toen gelegen hebben aan de “Steenweg naar Geldrop tussen de Burght en café Halfweg”. Voor het eerst komen we dit café tegen in een advertentie in de Meierijse Courant van 1869. Op 4 januari van dat jaar zal een partij bomen in het Poeijers te Stratum openbaar worden verkocht tijdens een bijeenkomst bij Theodorus van de Wiel in “den Leeuw” te Stratum. De tweede keer dat we dit café genoemd zien is in 1873 als een boerderij te Riel, gemeente Zesgehuchten, openbaar wordt verkocht "ten herberge van Theodorus van de Wiel in “het Leeuwke”.
Het ging waarschijnlijk niet slecht met de zaken want Theodorus geeft in 1867 op ook twee dienstmeiden inwonend te hebben te weten, Maria van der Heijden en Maria Scheepers en in 1878 besluit Theodorus een drietal woningen en land aankopen.

In 1878 koopt Theodorus er dus drie woningen bij aan de kerk in Stratum en maakt in een van die woningen een café. In advertenties wordt dit café meestal “Café aan de kerk” genoemd. Later zal het dit café zijn dat de naam “Café Rummens” krijgt. De jongste dochter van Theodorus, Beaat, was op het moment van de aankoop door haar vader van de drie woningen aan de kerk in Stratum nog maar 3 jaar. Maar zij zal later als zij zelf reeds herbergierster is, in dit “Café aan de kerk” bekend staan als “Beaat van Stien in het Leeuwke”. Theodorus had dus in ieder geval twee cafés in Stratum. Een beheerd door Beaat en een door de moeder van Beaat, Christina van Alphen ofwel Stien.Er is sprake van een derde café, "Rozenstein" aan de Aalsterweg, dat door Theodorous zou zijn beheerd, maar daarover heb ik nog geen gegevens gevonden.

Theodorus van de Wiel overleed op 2april 1908 te Stratum. Christina van Alphen overleed 5 mei 1910.
Een jaar voor zijn dood heeft Theodorus van de Wiel een deel van de inboedel van het café aan de kerk openbaar verkocht. Wat hiervan de reden kan zijn is mij onbekend. Leuk is wel om te zien wat er zoal tot de inboedel van het café behoorde. Hieronder een lijst van de inboedel en de prijs die ervoor verkregen is door bij opbod te bieden. De openbare verkoping werd gehouden op maandag 21 januari 1907 “ten koffiehuize van Theodorus van de Wiel aan de kerk”, het latere "café Rummens".

August Rummens

Mijn overgrootvader August Rummens komt pas in 1899 ten tonele wanneer hij met de herbergierster Beaat van de Wiel, dochter van Theodorus, in het huwelijk treedt. Het café zal waarschijnlijk pas Café Rummens zijn gaan heten nadat mijn overgrootvader August Rummens het café op 10 oktober 1910 van de erven van de Wiel (waar ook zijn vrouw Beaat toe behoorde) had over gekocht.
In de acte die opgemaakt werd op 3 oktober 1910 bij notaris Fens in Eindhoven, staan de onroerende goederen van Theodorus van de Wiel aan de Jorislaan voor het eerst in detail beschreven:

Koop 1: Huis met bijgebouwen, erf en tuin, nummer 1656, met uitzondering van een Noordoostelijk deel. Behorende bij koop 3; Noord Oostelijk deel van nummer 967 en middeldeel van nummer 1331, samen groot circa vijf aren vierendertig centiaren.
Koop 2: Huis met stal, erf en tuin, Zuidwestelijke gedeelten van nummer 967 en 1331 groot circa een are, negentig centiaren.
Koop 3: Huis met stal erf en tuin, nummer 1657 en Noordoostelijk deel van nummer 1656 en van nummer 1331, groot circa twee aren. Alles zoals op het terrein is afgepaald.
Koop 4: Massa van koop 1, 2, en 3 , groot negen aren vierentwintig centiaren,
Koop 5: Een perceel tuin, nummer 1496 groot drie aren twee en zeventig centiaren.

Er waren nog wel een paar speciale bepalingen opgenomen in het koopcontract;

• Zo bestond er ten gunste van de woning (kadaster nummer A 968) die in het Zuidwesten aan deze drie percelen grensde een erfdienstbaarheid van watertrekken uit de put die zich bevond op het terrein van Koop 1. Ook moest 1/3 van het onderhoud van de waterput worden betaald.
• De kelder, in gebruik bij de derde koop, doch liggende onder de eerste koop, wordt bij deze laatste koop verkocht. De koper van de derde koop kon echter eisen dat het kelderraampje zou worden dichtgemetseld.
• De huurders die nu nog in twee van de panden woonden konden door de nieuwe eigenaren de huur worden opgezegd.
• De eigendommen van de huurders zoals de kippen, kippenlooprennen en hokken zijn voor hen gereserveerd.
• De koper van koop 1 is verplicht om voor 15 gulden drie fruitbomen over te nemen en eveneens al de gaslampen

Situatieschets Jorislaan met kerk en de aangekochte panden en tuin (in wit aangegeven) door Theodorus van de Wiel in 1878 en door August Rummens in 1910. Naar een kadasterkaart uit 1865. Koop 1 (groen) is het in de verkoopadvertentie van 6 oktober 1910 aangeduide koffiehuis.

Op de kopen is inderdaad een bod gedaan door verschillende personen. Wilhelmus van Rooij bood 1700 gulden op koop 1, de landbouwer Jan Saasen bood 700 gulden op koop 2, dezelfde Wilhelmus van Rooij bood 650 gulden op koop 3. Op koop 4 , de massa van 1,2 en 3, werd 3050 gulden geboden door Jan van de Pas, landbouwer te Stratum. Koop 5, het perceel tuin, daar werd door Wilhelmus van Rooij 40 gulden op geboden.
Het is echter August Rummens die een totaalbod van 4325 gulden op de drie woningen en het perceel tuin doet. Hiermee verkrijgt hij de te koop aangeboden panden en tuin.

In een advertentie waarin de woningen van Theodorus van de Wiel te koop aan worden geboden, wordt koop 1 omschreven als : “Goed beklant koffiehuis, waarin vergunning”. Koop 2 en 3 worden burgerhuizen genoemd. Dat betekent dat vroeger dus enkel het middelste huis als café dienst deed, een situatie die heden nog dezelfde is.. De andere woningen werden verhuurd. Dat betekende overigens dat het hele gezin in dit koffiehuis werkte en woonde. De vijf kinderen sliepen op zolder, waar allemaal kleine kamertje getimmerd waren. Hiervan is er nu nog een bewaard gebleven.

Nu is het wel zo dat in die tijd Theodorus, en later Beaat, niet de enige waren die een koffiehuis ofwel café erop nahielden. Pal naast het “Café aan de kerk” was sinds 1859 de Blauwververij van Johannes van Bergeijk gevestigd. De Blauwververij had in de zomer veel werk maar in de winter lag het werk vaak stil. Johannes van Bergeijk was daardoor in de winter genoodzaakt een ander beroep uit te oefenen. Ook hij verkocht in de winter sterke drank.
Uit een beschrijving van Stratum rond 1900 door de heer H. De Groot, blijkt echter dat in de Jorislaan ook nog Café Boons en café Verhoeven waren gevestigd. Het café van Beaat beschrijft hij als volgt: “het was een zeer goede zaak en heel vroeger kwamen er mensen die iets meer waren (of meenden te zijn) dan de gewone burgerman”.
Als we naar heel Stratum kijken, wat in die tijd toch een klein dorpje was, blijkt dat er enorm veel tappers waren. Op 3 september 1913 schrijven een aantal caféhouders in Stratum een brief aan de Raad der gemeente Stratum. Zij vragen in die brief of het sluitingsuur van de koffiehuizen in Stratum i.p.v.11 uur ’s avonds 12 uur ’s avonds mag zijn. Veel mensen uit Stratum begeven zich naar de Eindhovense koffiehuizen omdat daar het sluitingsuur later ligt. Deze brief werd ondertekend door 17 caféhouders van Stratum, waaronder August Rummens. Waarschijnlijk zijn dit nog niet eens alle caféhouders want Johannes van Bergeijk en dhr. Boons missen als ondertekenaars op deze brief, terwijl we toch zeker weten dat zij sterke drank verkochten.
Het “Café aan de kerk” moet dus ondanks al die concurrentie in eigen straat en ook in Stratum, een goed lopende zaak zijn geweest als we tenminste afgaan op de verkoopadvertentie uit 1910 en de herinneringen van een oud Stratummer, dhr. H. De Groot.
Bijzonder daarbij is nog dat mijn overgrootmoeder Beaat een dubbele vergunning had. Zij mocht zowel schenken als verkopen, iets wat niet zo vaak voorkwam. Die vergunning moest regelmatig vernieuwd worden. Hiervan is een brief van januari 1915 bewaard gebleven waarin Beaat aan de burgemeesters en wethouders van Stratum verzoekt om "haar vergunning voor den verkoop van sterken drank in het klein en voor gebruik ter plaatse wenscht voort te zetten”.
Bij de verkoop van het café door Beaat en mijn overgrootvader August in 1929 zou deze dubbele vergunning dan ook belangrijk zijn geweest. Met een dubbele vergunning bracht het café meer op.

1916, het gezin van August Rummens bij de achterdeur van het café
Ga met de muis over de personen om de namen te zien

Het "Café Rummens" was ook bekend vanwege haar ”Doel”. In de achtertuin van het café was een 24 meter lange handboogschietbaan. Eindhoven en Stratum kende verschillende handboogverenigingen zoals o.a. de Rozendoelen en Ons Genoegen.

In 1929 valt dus het doek voor "Café Rummens". Waarom mijn overgrootouders gestopt zijn met het café weet ik niet. Ze zijn echter wel in de handel gebleven. Mijn overgrootvader kocht twee panden in de Roostenlaan te Stratum en in een daarvan begon hij samen met zijn vrouw en zoon Theo een slagerij. Was dit toeval of kroop het eeuwenoude slagersbloed ook in de aderen van August. Het was immers zijn vader Corneille Rummens die als eerste in een lange lijst voorouders, niet meer in het slagersvak werkzaam was geweest. Theo Rummens heeft de slagerij aan de Roostenlaan voortgezet.

125 jaar café aan de kerk

Het café is echter na de familie Rummens tot op heden altijd café gebleven. Dat betekent dat in 2003 de drie panden aan de Jorislaan precies 125 jaar als café in gebruik waren.
Helaas zijn de notariële gegevens in Eindhoven na 1915 nog niet vrijgegeven voor onderzoek, waardoor ik geen exact beeld heb van wat er met het café na 1929 is gebeurd. Maar volgens de huidige eigenaar van het café, dhr. Jan Denis, zijn de volgende personen na August Rummens eigenaren van het café geweest: dhr. Koning, dhr. De Beer, Willy van Hichtum en nu dan Jan Denis. Beaat heeft waarschijnlijk het café verkocht aan de brouwerij aan de Tongelrese straat. Of Willem de Koning daarbij tussenpersoon is geweest of werkelijk zelf het café heeft gekocht is niet zeker.
Jan Denis, de huidige eigenaar heeft het café gekocht in 1985 van Willy van Hichtum welke er 32 jaar zijn bedrijf had gevoerd.
Rond die laatste verkoop is nog een kleine anekdote te vermelden; Toen ik meneer Denis vroeg naar de verkoop van het café bleek dat dhr van Hichtum in 1985 al vele maanden slecht sliep. ’s Nachts werd hij wakker van een fluitspeler in een van de oude fruitbomen achter het café. Hij was inmiddels wanhopig en had al zijn luchtbuks op de boom leeggeschoten. Niets hielp. Dan maar het café in de verkoop was zijn laatste gedachte. Dit speelde zich dus begin 1985 af. Nu wist meneer Denis niet toen hij mij dat verhaal vertelde dat mijn opa in zijn verliefde jongelingenjaren (zo rond 1922) al zittende in die fruitbomen regelmatig een liedje floot op zijn fluit voor mijn oma die in de huisje achter het café woonde. Zij is gezwicht voor zijn charme en ze zijn dan ook getrouwd. Mijn opa overleed 18-12-1984. Was die fluitspeler waar meneer van Hichtum begin 1985 last van had misschien mijn opa die nog een laatste liedje floot voor zijn Anna? Jan Denis heeft nooit meer iets van de fluitspeler gehoord.

Rest mij nog een paar mooie foto’s van het café toe te voegen aan dit verhaal. Dhr. Jan Denis heeft net (oktober 2003) het dak weer volledig hersteld. Daarbij heeft hij de oude A-balken in de dakconstructie, die waarschijnlijk bij een verbouwing rond 1860 zijn aangebracht bewaard. Bovendien zijn de originele oud Hollandse dakpannen die na een eerdere verbouwing toch nog bewaard gebleven waren, weer op het dak gelegd. De huidige naam van het café, “Strauss”, is in prachtig zwarte pannen tussen de rode nu op het dak te lezen.
Op de website van de 'Vanabbestichting', die zich bezig houdt met het behoud van belangrijke stadsgezichten in Eindhoven en omstreken, wordt sinds 2001 café Strauss en de daarnaast gelegen blauwververij genoemd als een object ter observatie. Hopelijk zullen ooit deze prachtige oude huisjes tot een beschermd stadsgezicht gaan horen.

December 2003
Carola Rummens